01
Üç soru
Takım çeliği üç soruyla seçilir.
- Kalıp hangi sıcaklıkta çalışacak? Oda sıcaklığında ise soğuk iş, yüzeyi ısınıyorsa sıcak iş, plastik şekillendiriyorsa plastik kalıp çeliği.
- Parçayı ne zorlar? Aşınma, darbe ya da ısıl yorulma. Biri öne çıkar, kalite ona göre seçilir.
- Ne kadar büyük, yüzeyi nasıl olacak? Kalın kesitte homojen sertlik, parlatma ya da korozyon dayanımı çeliği değiştirir.
Gruplar için tür sayfaları: soğuk iş, sıcak iş, plastik kalıp.
02
Karar tablosu
Stoktaki kaliteler iş türüne göre. Takım çeliği W.Nr ile aranır; AISI sütunu yakın eşdeğerdir.
Takım çeliği karar tablosu
| Grup | İş | Kalite | AISI | Öne çıkan |
|---|---|---|---|---|
| Soğuk iş | Kesme, zımbalama, derin çekme; en yüksek aşınma | 1.2379 X153CrMoV12 | D2 | Krom %11–13 |
| Soğuk iş | Aşınma dayanımı öncelikli kesme ve zımbalama | 1.2080 X210Cr12 | D3 | Yalnız lama ve çubuk stokta |
| Soğuk iş | Kesme, zımbalama, ölçü aleti, bıçak | 1.2842 90MnCrV8 | O2 | Krom %0,2–0,5, manganlı |
| Sıcak iş | Dövme, ekstrüzyon, basınçlı döküm | 1.2344 X40CrMoV5-1 | H13 | Genel amaçlı sıcak iş çeliği |
| Sıcak iş | Yüksek ısıl gerilmeli kalıp, alüminyum basınçlı döküm | 1.2367 X38CrMoV5-3 | — | Molibden %2,7–3,2 |
| Sıcak iş | Dövme ve ekstrüzyon; tokluk gereken | 1.2714 55NiCrMoV7 | L6 (yakın) | Nikelli |
| Plastik kalıp | Genel plastik kalıp, kalıp çerçevesi | 1.2311 40CrMnMo7 | P20 (yakın) | Islah edilmiş teslim, 280–325 HB |
| Plastik kalıp | Talaş kaldırması çok olan kalıp | 1.2312 40CrMnMoS8-6 | P20+S | Kükürtlü |
| Plastik kalıp | Büyük, kalın kesitli kalıp | 1.2738 40CrMnNiMo8-6-4 | P20+Ni | Kalın kesitte homojen sertlik |
| Plastik kalıp | Korozyona dayanıklı kalıp (PVC vb.) | 1.2316 X38CrMo16 | 420 mod. | Krom %15,5–17,5 |
03
Soğuk iş
Oda sıcaklığında kesen, delen, büken kalıpların çeliği. Öncelik aşınmadır. 1.2379'da krom %11–13'tür; sert karbürler aşınmaya direnir. Teslimde yumuşak tavlıdır, en çok 255 HB.
Çalışma sertliği normda tanımlı değildir; üreticiler farklı aralıklar verir. Kalite sayfasında bu değer “tipik” işaretiyle gösterilir: normda tanımlı değildir. Darbe ve kenar kırılması aşınmadan önde geliyorsa 1.2842 ile karşılaştırın.
04
Sıcak iş
Isınan yüzeyde çalışan kalıp iki şey ister: sıcakta sertliğini korumak ve ısıl yorulmaya, yani yüzeydeki ince çatlak ağına dayanmak. Genel amaçlı seçim 1.2344'tür; dövme, ekstrüzyon ve basınçlı döküm kalıplarında kullanılır. Yumuşak tavlı teslimde en çok 229 HB.
Isıl gerilim yüksekse, örneğin alüminyum basınçlı dökümde, molibdeni %2,7–3,2 olan 1.2367 düşünülür. Tokluk gerekiyorsa nikelli 1.2714.
05
Plastik kalıp
1.2311 ıslah edilmiş teslim edilir; teslim sertliği 280–325 HB'dir. Çoğu kalıp işinde bu sertlik yeterlidir. 1.2312 kükürtlüdür, talaş kolay kalkar; yüksek parlatma istenen yüzeyde kükürt dezavantaj olabilir.
Büyük ve kalın kalıpta 1.2738: nikel, kalın kesitte homojen sertlik sağlar. Korozyon ya da PVC gibi aşındırıcı plastik söz konusuysa %15,5–17,5 kromlu 1.2316.
06
Teslim sertliği
Takım çeliği çoğunlukla yumuşak tavlı teslim edilir; sertleştirme kalıpçının planındadır. Teslimde en çok: 1.2379 255 HB, 1.2344 229 HB, 1.2367 229 HB. Plastik kalıp çeliği 1.2311 ise ıslahlı gelir: 280–325 HB.
Bu yüzden iki çelik karşılaştırılırken teslim sertliği ile kullanım sertliği ayrı okunur. İlki tablodadır; ikincisi üreticiye ve ısıl işlem planına bağlıdır. Isıl işlem değerleri sitede bilgi amaçlıdır.
Form de seçimi etkiler: kalıp plakası levha, zımba ve pim çubuk, bıçak ve cetvel lama olarak alınır. Stoktaki formlar her kalitenin sayfasında görünür.
07
Üç örnek seçim
- Alüminyum basınçlı döküm kalıbı: sıcak iş. Isıl gerilim yüksekse 1.2367, genel durumda 1.2344.
- Kâğıt ya da sac kesme bıçağı: soğuk iş. Aşınma önde ise 1.2379; darbe ve kenar kırılması önde ise 1.2842.
- PVC enjeksiyon kalıbı: paslanmaya dayanıklı 1.2316. Genel plastik kalıpta 1.2311, büyük kalıpta 1.2738.
Bunlar başlangıç noktasıdır. Son karar kalıbın ömür beklentisine, ölçüsüne ve kalıpçının sertleştirme planına bağlıdır.
08
Seçerken sık hata
- Sertliği tek ölçüt görmek. Aynı sertlikte iki çelik farklı tokluk ve aşınma verir.
- Kesiti unutmak. Kalın blokta çekirdek, ince plakadakinden farklı sertleşir.
- AISI karşılığına güvenmek. P20 ve L6 yakın eşdeğerdir; kimya birebir değildir. Siparişte W.Nr yazın.
- Teslim durumunu yazmamak. Yumuşak tavlı ile ıslahlı teslim farklı sertlikte gelir.
Stokta çoğu kalite kare, lama, levha ve çubuk olarak vardır; 1.2842'de kare yok, 1.2080 yalnız lama ve çubuk. Ağırlığı ağırlık aracıyla hesaplayın.
09
Teklif isterken
Teklif için dört bilgi yeter: kalite (tercihen W.Nr), form, ölçü ve miktar. Teslim durumunu eklerseniz yazışma kısalır. Ölçü ve miktardan ağırlığı ağırlık aracı hesaplar. Bloğu ve levhayı ölçünüze en ve boyda keseriz.
Kalite kararsızsa kullanımı yazın: kalıbın iş türü, çalışma sıcaklığı, en büyük ölçü. Karar tablosundaki satır çoğu zaman cevabı verir.
