GGG50 sfero döküm nedir? Çelikten farkı

01

Kısa cevap

GGG50, küresel grafitli dökme demirin (sfero döküm) eski DIN adıdır. Güncel adı EN-GJS-500-7'dir. Bir çelik değildir: karbonu çeliklerden yüksektir ve grafit küre biçiminde ayrışmıştır. Bu yapı ona orta dayanımı iyi bir tokluk ile birlikte verir.

Sitede ailenin tek kalitesi olarak yer alır. Alaşımlı çelik aileleriyle yan yana durması, benzer makine parçalarında aynı yerde aranmasından gelir; ama malzeme farklıdır. Genel çerçeve için alaşımlı çelik nedir yazısına bakabilirsiniz.

02

Adın anlamı: EN-GJS-500-7

Ad, parçalara ayrılarak okunur.

Yani EN-GJS-500-7, "en az 500 MPa çekme dayanımı ve en az %7 uzama veren küresel grafitli dökme demir" demektir. Standart EN 1563'tür (2018 baskısı). Eski adı GGG-50 DIN 1693'e aittir: 50, çekme dayanımının on katsayısıyla yazılmış hâlidir (50 × 10 = 500 MPa). W.Nr (malzeme numarası) 5.3200'dür.

İki adı birlikte yazmak yanlış anlamayı azaltır: "EN-GJS-500-7 (GGG-50)". W.Nr'nin baştaki 5 rakamı da bu malzemenin çelik değil dökme demir grubunda numaralandığını gösterir; çelikler 1.xxxx ile başlar.

03

Küresel grafit ne demek

Grafit, karbonun kristal bir biçimidir; kurşun kalem ucundaki malzemedir. Dökme demirde karbon yüksek olduğu için bir kısmı çelikteki gibi demir karbürde tutulmaz, grafit olarak ayrışır. Grafitin biçimi malzemenin davranışını belirler: - Pul grafit (gri dökme demir): uzun, ince pullar. Pulların uçları çatlak başlangıcı gibi davranır; malzeme kırılgandır. - Küresel grafit (sfero döküm): küçük küreler. Yük küre etrafından dağılır; malzeme daha toktur ve uzar.

Küresel biçim, dökümden hemen önce eriyiğe magnezyum eklenerek elde edilir. Bu yüzden EN 1563 kimyasal bileşim şartı koymaz; norm mekanik değerleri tanımlar, bileşim üreticinin sorumluluğundadır.

EN-GJS-500-7 ferrit ve perlit karışık yapıda, orta dayanım düzeyinde bir kalitedir. 400'lü kalitelerin üstünde, 600'lü kalitelerin altında yer alır.

04

Çelikle farkı

Çelik ile dökme demir arasındaki sınır, karbon oranındadır. EN 10020'ye göre çelikte karbon genellikle %2'nin altındadır ve %2, çelik ile dökme demir arasındaki olağan sınırdır. Sfero dökümde karbon bunun üzerindedir.

Üç fark en çok işe yarar:

Çekme dayanımı benzerdir; uzama çok farklıdır. Elastisite modülü de farklıdır: sfero döküm yaklaşık yüzde 20 daha az rijittir, yani aynı yük altında daha çok esner. Rijitlik hesabında çelik değeriyle çalışmak yanıltır. Çelik daha çok şekil değiştirir, sfero döküm daha az. Karşılaştırma farklı normlardan gelir (EN 1563 ve EN 10025-2) ve farklı numune koşullarında ölçülür; yön gösterici olarak okuyun.

Yoğunluk farkı ağırlık hesabına yansır. Ø50 mm bir çubuk 1 m'de 7,85 g/cm³ ile 15,41 kg, 7,1 g/cm³ ile yaklaşık 13,94 kg gelir. Çelik katsayısıyla hesaplarsanız sfero döküm ağırlığını yaklaşık yüzde 10 fazla bulursunuz. Eşdeğerlik tablosunda ve kalite sayfasında doğrulanmış yoğunluk görünür.

EN-GJS-500-7'nin mekanik değerleri, ayrı dökülmüş numunede (duvar kalınlığı 30 mm'ye kadar) şöyledir: Rp0,2 en az 320 MPa, Rm en az 500 MPa, A en az %7. Kalın duvarlarda değerler düşer. Sertlik (HB) aralığı kaynaklarda tutarsız olduğundan burada yer almaz.

Çelik mi, sfero döküm mü? Üç soru yön verir: 1. Parça darbe ve büyük şekil değişimi görecek mi? Evetse uzaması yüksek çelik daha güvenlidir. 2. Ağırlık önemli mi? Sfero döküm yaklaşık yüzde 10 daha hafiftir; aynı kesit daha az kg çeker. 3. Çizimde malzeme açıkça EN-GJS-500-7 olarak mı belirtilmiş? Belirtilmişse çelikle değiştirilmez; bu bir eşdeğer değil, farklı bir malzeme sınıfıdır.

Üçüncü madde en önemlisidir; çünkü çizimi hazırlayan mühendis malzemeyi bilerek seçmiştir. Çizimdeki malzemeyi, dayanımı benzer diye başka bir malzeme sınıfıyla değiştirmeyin.

05

Eşdeğer adlar

Aynı malzeme birkaç adla geçer:

ASTM ve JIS karşılıkları tek bir kaynakta bulunduğundan "yakın anılır" olarak yazdık; kesin eşleşme saymayın. Kritik parçada çizimdeki EN adını esas alın.

GGG-50'nin bir kademe altındaki kalite GGG-40'tır, yani EN-GJS-400-15 (W.Nr 5.3106). Aralarındaki fark kısadır: GGG-40'ta çekme dayanımı en az 400 MPa, akma en az 250 MPa, uzama en az %15; GGG-50'de 500, 320 ve %7. Dayanım artarken uzama düşer. Hangisini seçeceğiniz parçanın dayanım ve tokluk dengesine bağlıdır.

06

Stok formları

Sfero döküm sitede çelik çubuk, kare, lama ve levha formlarında listelenir. Yani döküm parça yerine, stoktaki kesitten ölçüye kesilerek kullanılır: gövde ve bağlantı parçaları, makine yatakları, kılavuzlar gibi.

Sfero döküm çubuk ve kesitler, döküm parçadan farklı bir zihniyetle alınır. Döküm parçada kalıp şekli verilir ve duvar kalınlığı değiştikçe mekanik değerler değişir. Stoktaki kesitte ise malzeme tek biçimdir ve ölçüye kesilir; yine de EN 1563'ün değerleri ayrı dökülmüş numune için tanımlıdır, kesitin her noktası için değil. Kritik parçada değerin hangi numune koşuluna ait olduğunu sorun.

Bu formlarda dökülmüş parçanın şekli yoktur; ham kesit alırsınız. Biz kesiti ölçünüze en ve boyda keseriz; işlemesi sizin tezgâhınızdadır. Sfero döküm sayfasında aile ve kalite bilgisi yer alır; tam değerler için EN-GJS-500-7 kalite sayfasına bakın.

Ölçü, boy ve adedi teklif formunda yazarsınız. Hangi kesitin hangi ölçüde stokta olduğu teklifte netleşir.

Kaynaklar: EN 1563:2018; mekanik değerler ve eşdeğer adlar, norm yeniden yayımları ve üretici föyleriyle karşılaştırılmıştır.

07

Sık sorulan sorular