01
Kısa cevap
Eski çelik tablolarında çekme dayanımı kg/mm² (tam adıyla kgf/mm²) olarak yazılır. Bugünkü birim MPa'dır ve 1 MPa, 1 N/mm²'ye eşittir. Çevirme katsayısı 9,807'dir:
MPa = kg/mm² × 9,807
100 kg/mm² yaklaşık 981 MPa eder. Ters yönde: 1000 MPa yaklaşık 102 kg/mm²'dir. Çeviriyi yaptıktan sonra bir şey daha gerekir: eski tablodaki değerin hangi çapa ait olduğunu bulmak. Birim doğru çevrilse bile, çapı bilinmeyen bir dayanım değeri normla karşılaştırılamaz.
Bu yazı, eski katalog, çizim ya da üretici föyünde karşınıza çıkan kg/mm² değerini normdaki MPa değerine nasıl bağlayacağınızı anlatır. Aynı kalitenin farklı durumlardaki değerleri için çelik teslim durumları yazısına bakın.
02
Katsayı nereden gelir
Kilogram-kuvvet (kgf), bir kilogramlık kütleye standart yer çekiminde etki eden kuvvettir. Standart yer çekimi ivmesi 9,80665 m/s² kabul edilir. Dolayısıyla:
1 kgf = 9,80665 N
Gerilme, kuvvetin alana oranıdır. 1 kgf/mm² = 9,80665 N/mm² = 9,80665 MPa. Günlük kullanımda 9,807'ye yuvarlanır; bu, buradaki değerlerde 0,1 MPa'nın altında bir farka yol açar ve tam sayıya yuvarlanınca görünmez.
Üç ayrım karışır:
- kg ve kgf aynı değil. Kg kütle birimidir; kgf kuvvet birimidir. Eski tablolarda "kg/mm²" yazılsa da kastedilen kgf/mm²'dir.
- MPa ve N/mm² aynı. 1 MPa = 1 N/mm². Bu çevirme gerekmez.
- daN/mm² başka bir birimdir. Bazı Avrupa kaynakları dekanewton kullanır; 1 daN = 10 N, yani 1 daN/mm² = 10 MPa. Eski bir kaynağın "kg/mm²" mi "daN/mm²" mi kullandığına bakın.
"10 ile çarp" kısayolu
Atölyede kg/mm²'yi 10 ile çarpıp MPa'ya yaklaşmak yaygındır. Yüksek dayanımda hata görülür: 100 kg/mm² için 1000 MPa bulursunuz, doğrusu 981'dir; fark yaklaşık %2. Kritik bir parçada ya da normla karşılaştırmada 9,807 kullanın.
03
Örnek çevirmeler
Aşağıdaki tablo sık görülen kg/mm² değerlerini MPa'ya çevirir (en yakın tam sayı):
| kg/mm² | MPa (× 9,807) | 10 ile çarpma |
|---|---|---|
| 50 | 490 | 500 |
| 60 | 588 | 600 |
| 70 | 686 | 700 |
| 80 | 785 | 800 |
| 90 | 883 | 900 |
| 100 | 981 | 1000 |
| 110 | 1079 | 1100 |
| 120 | 1177 | 1200 |
Kısayolun hatası dayanım yükseldikçe mutlak değerde büyür (120 kg/mm²'de 23 MPa).
Ters yönde, normdaki MPa'yı eski tabloyla eşlemek için 9,807'ye bölersiniz:
| MPa | kg/mm² |
|---|---|
| 700 | 71 |
| 800 | 82 |
| 900 | 92 |
| 1000 | 102 |
| 1100 | 112 |
| 1200 | 122 |
04
Çap bandı olmadan karşılaştırma yanıltır
Islah çeliğinin dayanımı çapa bağlıdır; norm bu yüzden değerleri çap bantlarına göre verir. Eski bir tablo çap yazmıyorsa tek bir sayı gösterir ve o sayı hangi banda denk geldiğini söylemez.
Bir örnek: eski bir föyde 42CrMo4 için "100–120 kg/mm²" yazıyor. Bu 981–1177 MPa eder. Norm için 42CrMo4 tablosuna bakalım:
| Çap, mm | Çekme dayanımı Rm, MPa | kg/mm² karşılığı |
|---|---|---|
| ≤ 16 | 1100–1300 | 112–133 |
| 16–40 | 1000–1200 | 102–122 |
| 40–100 | 900–1100 | 92–112 |
| 100–160 | 800–950 | 82–97 |
| 160–250 | 750–900 | 76–92 |
100–120 kg/mm² en yakın olarak 16–40 mm bandına (102–122) denk gelir. Ama aynı aralık, 40–100 mm bandının (92–112) üst yarısına da denk gelir. Eski föy çap yazmıyorsa hangi bandı kastettiği bilinemez. Bu yüzden eski bir değerle normu satır satır eşlemek yerine, normdaki tablodan çapınıza göre satırı bulun.
İkinci örnek C45. Eski bir kaynakta C45 için "70 kg/mm² (204 HB)" ve "75–85 kg/mm² (220–260 HB)" yazıyor olabilir. Çevirince 686 MPa ve 736–834 MPa elde edilir. C45 normu normalize (+N) için çapa göre yalnız minimum verir (560–620 MPa, banda göre); 686 MPa bu minimumların üzerindedir, çelişmez ama çap yoktur. Islahlı (+QT) için norm 630–850 MPa arasında bantlar verir; 736–834 MPa bunların içine düşer. Yine hangi banda ait olduğu bilinmez.
Eski bir değeri normla eşlemek: beş adım
- Birimi doğrulayın: kg/mm² mi, kgf/mm² mi, daN/mm² mi?
- 9,807 ile çarpın (daN/mm² ise 10 ile).
- Değerin çapını bulun. Çap yoksa değer yalnız bilgi amaçlıdır.
- Normdaki tabloda çapınıza denk gelen satırı seçin.
- Çevirdiğiniz değeri normdaki aralıkla karşılaştırın; norm aralığın içindeyse uyumludur, dışındaysa kaynağı sorgulayın.
Beşinci adımda alt sınıra bakın: normun şart koştuğu değer, aralığın alt ucudur. Eski tablo ortalama ya da tipik bir değer vermiş olabilir; bu bir şart değildir.
05
Veri kaynaklarımızdaki uygulama
Çelik Alaşımları kalite sayfalarında normdaki MPa değerini esas alır. Eski katalog ve belgelerde kg/mm² görünürse bu değer 9,807 ile çarpılıp en yakın tam sayıya çevrilir. Çapı yazılı olmayan eski değer, normdaki çap bandının yerine geçmez. Yöntemin ayrıntısı ve düzeltme günlüğü veri kaynakları sayfasında. Tüm kalitelerin listesi kaliteler sayfasındadır.
Dayanım değerini norma göre doğrulayıp sipariş verecekseniz kalite önceden seçili gelen 42CrMo4 teklif formunu kullanabilirsiniz.
Kaynaklar. 1 kgf = 9,80665 N (standart yer çekimi ivmesi); EN ISO 683-1:2018 ve EN ISO 683-2:2018 (C45 ve 42CrMo4 değerleri).
06
Sık sorulan sorular
kgf ile kg aynı mı?
Hayır. Kg kütle birimi, kgf kuvvet birimidir. 1 kgf, 1 kg kütleye standart yer çekiminde etki eden kuvvettir: 9,80665 N. Eski tablolarda "kg/mm²" yazıldığında kastedilen kgf/mm²'dir.
N/mm² ile MPa aynı mı?
Evet. 1 MPa = 1 N/mm². Bu iki birim arasında çevirme katsayısı yoktur; yalnız kg/mm² gibi eski birimlerden çevirirken 9,807 gerekir.
Eski tablodaki değer neden normdan farklı çıkıyor?
Üç olası neden vardır. Birincisi, tablo çap bandı yazmıyordur; bu en sık nedendir. İkincisi, eski tablo bugünkü normdan önceki bir normun değerlerini veriyordur. Üçüncüsü, birim yanlış çevrilmiştir (10 ile çarpma ya da daN/mm² karışıklığı). Önce birimi, sonra çapı, sonra normun baskısını kontrol edin.
