01
Kısa cevap
Hayır, birebir aynı değil; yakın eşdeğerler. 42CrMo4 (W.Nr 1.7225) Avrupa'nın EN ISO 683-2 normunda, AISI/SAE 4140 Amerikan SAE ve ASTM sisteminde tanımlıdır. İkisi de krom-molibdenli ıslah çeliğidir ve bileşim aralıkları büyük ölçüde örtüşür. Sınır değerleri ve mekanik özellik tabloları ise ayrı normlardan gelir.
Pratik sonuç: çizimde hangi norm yazıyorsa siparişte o normun adını ve teslim durumunu yazın. Eşdeğer kabul edilen bir adla sipariş vermek, kritik parçada sürpriz riskidir. Adların nasıl okunduğunu normlar rehberinde bulabilirsiniz.
02
"Yakın eşdeğer" ne demek
Eşdeğerlik tabloları genellikle iki çeliğin aynı ailede olduğunu ve aynı işte kullanılabileceğini söyler. "Yakın eşdeğer" ifadesi şunu belirtir: iki normun bileşim aralıkları örtüşür, ama sınırlar birebir aynı değildir. Bu şu sonuçlara yol açar:
- Bir normun izin verdiği bir döküm, öbür normun aralığının dışında kalabilir.
- Çekme dayanımı, akma sınırı ve uzama için garanti edilen değerler farklı ebat bantlarına göre verilir.
- Sertleşebilirlik (derinlik) iki normda farklı yöntemle ve farklı bantlarla tanımlanabilir.
Bu yüzden eşdeğerlik tablosunda 42CrMo4 satırındaki AISI hücresi "4140 (yakın eşdeğer)" diye yazılır, "4140" diye değil.
03
Bileşimde örtüşme ve farklar
42CrMo4 tarafı EN ISO 683-2:2018 (önceki EN 10083-3:2006) ile doğrulanmıştır.
| Element | 42CrMo4 (EN ISO 683-2) |
|---|---|
| Karbon (C) | %0,38–0,45 |
| Silisyum (Si) | en çok %0,40 |
| Mangan (Mn) | %0,60–0,90 |
| Fosfor (P) | en çok %0,025 |
| Kükürt (S) | en çok %0,035 |
| Krom (Cr) | %0,90–1,20 |
| Molibden (Mo) | %0,15–0,30 |
4140 tarafındaki sayısal aralıklar burada yer almaz; o aralıkları SAE ve ASTM tablolarından, bir üretici föyüyle karşılaştırarak okumak gerekir. Okunacak yer bellidir: parçanızın çizimi 4140 diyorsa ilgili SAE ya da ASTM tablosunu, 42CrMo4 diyorsa yukarıdaki EN tablosunu esas alın. Genel çerçeve değişmez: ikisi de yaklaşık %0,4 karbonlu, yaklaşık %1 kromlu ve az molibdenlidir. 4140'ın ayrıca "4140H" adıyla sertleşebilirlik bandı belirtilmiş bir sürümü vardır; bu da başka bir belgedir.
04
Mekanik değerler hangi normdan
EN ISO 683-2, ıslah edilmiş (+QT) durum için çapa göre en düşük değerleri verir. İşte 42CrMo4 için tablo:
| Çap (mm) | Akma Rp0,2 (MPa, en az) | Çekme Rm (MPa) | Uzama A (%, en az) |
|---|---|---|---|
| ≤ 16 | 900 | 1100–1300 | 10 |
| 16–40 | 750 | 1000–1200 | 11 |
| 40–100 | 650 | 900–1100 | 12 |
| 100–160 | 550 | 800–950 | 13 |
| 160–250 | 500 | 750–900 | 14 |
Bu değerler 4140 için de aynı çıkacak diye bir kural yoktur. 4140 siparişinde mekanik değer, hangi şartnameye atıf yapıldığına bağlıdır. Çap büyüdükçe değerlerin düştüğüne dikkat edin: kalın kesitte ıslah sonrası değerler daha düşüktür. Islah çelikleri sayfası bu grubu tanıtır; tam tablo 42CrMo4 kalite sayfasında bulunur.
Teslim sertliği için norm tavlı (+A) durumda en çok 241 HB, kesilebilirliği iyileştirilmiş (+S) durumda en çok 255 HB verir.
Çap etkisi iki normda da vardır. Islah çeliğinde çap büyüdükçe kesit boyunca sertleşme azalır; bu yüzden değerler çap bandına göre verilir. Aynı kalitenin Ø 30 ve Ø 120 mm parçaları aynı mekanik değeri vermez. Siparişte çapı ve teslim durumunu yazmak, bu farkı baştan görünür kılar. Normların çap bantları ve ölçüm yöntemleri aynı olmayabilir; bu da "yakın eşdeğer" ifadesinin pratik anlamıdır.
05
Diğer adlar: 1.7225, SCM440, Ç 4140
Aynı çelik başka ülkelerin ve piyasanın dilinde şöyle geçer:
| Ad | Nereden | Durum |
|---|---|---|
| 1.7225 | W.Nr, EN 10027-2 | Aynı çelik, malzeme numarası |
| SCM440 | JIS (Japon) | Yakın eşdeğer |
| 4140 | AISI/SAE | Yakın eşdeğer |
| Ç 4140 | Türk piyasa adı (MKE) | SAE 4140 numarasına Ç eklenmiş ad |
Ç 4140 bir standart değildir. MKE Çelik Fabrikası'nın ürün adlandırmasıdır: SAE numarasının başına Ç konur. Bu yüzden Ç 4140, 4140'ın Türkçe adıdır; 42CrMo4 ile ilişkisi 4140 üzerinden kurulur ve o da yakın eşdeğerliktir.
06
Siparişte ne yazılır
Çizimdeki ad, siparişte yazacağınız ad olsun. Yazım şablonu:
- Kalite: 42CrMo4 (1.7225). EN adı ile malzeme numarasını birlikte yazmak yanlış anlamayı azaltır.
- Norm: EN ISO 683-2.
- Teslim durumu: ıslahlı (+QT), tavlı (+A) ya da çizimdeki durum.
- Form ve ölçü: çubuk için çap, lama için kalınlık ve en; boy.
- Belge ihtiyacı varsa teklif isteğine açıkça yazın.
Elinizde yalnız "4140" yazan bir çizim varsa, 42CrMo4'ün kabul edilip edilmeyeceğini çizimin sahibinden yazılı alın. Teklif formunda kalitenin yanına bu notu ekleyebilirsiniz.
Örnek bir sipariş satırı: 42CrMo4 (1.7225), EN ISO 683-2, +QT, Ø ‹çap› mm, boy ‹boy› mm, ‹adet› adet. Çizimde "AISI 4140" yazıyorsa not olarak ekleyin: "çizimde AISI 4140 geçiyor, 42CrMo4 karşılığı onaylandı mı?" Böylece soru yazılı hâle gelir ve cevap kayıt altında kalır.
07
Sık sorulan sorular
4140 yerine 42CrMo4 kullanılabilir mi?
Çoğu genel makine parçasında kullanılır, ama bu karar şartnameyi yazan kişiye aittir. İki çelik yakın eşdeğerdir, birebir aynı değildir. Kritik parçada değişikliği yazılı onayla yapın.
SCM440 ve Ç 4140 de aynı çelik mi?
İkisi de 42CrMo4 ile aynı ailededir. SCM440 JIS adıdır ve yakın eşdeğerdir. Ç 4140 Türk piyasa adıdır ve SAE 4140 numarasına dayanır. Üçü de birebir aynı çelik anlamına gelmez.
Eşdeğer kalite siparişinde nelere dikkat edilir?
Norm adını, teslim durumunu ve ölçüyü yazın. Mekanik değerin hangi normdan geldiğini belirtin. Çapa göre garanti edilen değerlerin değiştiğini unutmayın.
