HRC, HB, HV: sertlik birimleri ve dönüşüm

01

Kısa cevap

HB, HV ve HRC, aynı özelliği, sertliği, üç farklı deney yöntemiyle ölçen birimlerdir. HB Brinell, HV Vickers, HRC Rockwell C'dir. Üçü birbirinin doğrudan çevirisi değildir; çünkü her yöntem malzemeye farklı bir uç batırır ve farklı bir büyüklüğü ölçer.

Pratik kural: tavlı ve ıslahlı çelikte sertlik çoğunlukla HB, sertleştirilmiş takım çeliği ve sertleştirilmiş yüzeyde HRC ile verilir. Bir değeri başka birime çevirmek gerekirse bu işlem yaklaşıktır ve ISO 18265 tablolarıyla yapılır. Örneğin plastik kalıp çeliklerinde 280–325 HB, yaklaşık 28–34 HRC'ye karşılık gelir.

Bu yazı hangi birimin nerede kullanıldığını, dönüşümün neden yaklaşık olduğunu ve kalite sayfalarındaki sertlik değerlerini nasıl okuyacağınızı anlatır. Teslim durumlarının sertlikle ilişkisi için çelik teslim durumları yazısına bakın.

02

Üç yöntem

HB, Brinell

Sert bir bilya, belirli bir kuvvetle malzemeye bastırılır. İzin çapı ölçülür; kuvvetin iz yüzeyine oranı HB değerini verir. İz büyüktür, bu yüzden Brinell kaba taneli ya da heterojen malzemede ortalama bir değer verir. Yumuşak tavlı çelik ve ıslahlı yapı çeliği için yaygındır. Standardı ISO 6506'dır.

HV, Vickers

Elmas bir kare piramit malzemeye bastırılır. İzin köşegenleri ölçülür. İz küçüktür ve aynı deney yumuşaktan çok sert malzemeye kadar geniş bir aralıkta çalışır. İnce kesit ve yüzey katmanlarında, örneğin sementasyon kabuğunun derinlik profilinde tercih edilir. Standardı ISO 6507'dir.

HRC, Rockwell C

Elmas bir koni önce küçük, sonra büyük bir kuvvetle bastırılır; kalıcı batma derinliği sertliği verir. Hızlıdır, makine doğrudan değer gösterir. Sertleştirilmiş çelik için en yaygın ölçektir. Çok yumuşak çelikte güvenilir okuma vermez; yumuşak çelik için Brinell tercih edilir. Standardı ISO 6508'dir.

03

Hangi çelikte hangi birim

Birimi çelik durumu belirler:

Bu ayrım rastgele değildir. Aynı çelik farklı aşamalarda farklı birimle anılır: 1.2379 tavlı teslimde 255 HB, sertleştirildikten sonra 61 HRC.

04

Dönüşüm neden yaklaşıktır

Bir birimi başka birime çeviren formül yoktur; çünkü yöntemler farklı büyüklükleri ölçer. HB iz yüzeyine, HRC derinliğe, HV köşegene bakar. Çeviri tabloları çok sayıda deneyin ortalamasından çıkarılmış ampirik eşleşmelerdir.

Bu yüzden:

• Tablo belirli çelik gruplarına göre hazırlanır; her malzeme için geçerli değildir.
• Çeviri bir aralık verir, tek bir sayı değil. Aynı HB değeri iki farklı çelikte birkaç HRC farklı olabilir. Üreticiler de bu yüzden farklı sınırlar yazar: 280–325 HB karşılığını bir kaynak 28–34 HRC, bir başkası 29–34 HRC olarak verir.
• Sözleşme ya da kabul ölçütü olarak çevrilmiş değer kullanılmaz. Şartnamede hangi birim yazıyorsa o birimle ölçülür.

ISO 18265 sertlik dönüşümlerinin standardıdır. Tam dönüşüm tablosu burada yer almaz; norm lisanslı bir belgedir. Aşağıda yalnız iki kaynakla doğrulanmış örnekler var.

05

Örnek değerler

Aşağıdaki tablo birimlerin gerçek normlarda nasıl kullanıldığını gösterir:

Tablonun öğrettiği iki şey var. Birincisi, norm iki farklı sertliği ayırır: teslim sertliği (HB) ve sertleştirme testi (HRC). 1.2379 için 255 HB teslim edilen çeliğin sınırıdır; 61 HRC, çelik sertleştirildikten sonra ulaşması gereken en az değerdir. İkisini karıştırmak büyük yanlıştır. İkincisi, ön sertleştirilmiş kalıp çeliğinde teslim sertliği HB ile verilir ama kullanımda HRC ile düşünülür; bu yüzden orada iki birim yan yana anılır.

Plastik kalıp çeliklerini plastik kalıp çelikleri tür sayfasında bulursunuz. Ön sertleştirilmiş iki örnek: 1.2311 ve 1.2738.

06

Kalite sayfalarında sertlik

Kalite sayfalarında sertlik, durum koduyla birlikte yazılır: +A için HB, sertleştirme testi için HRC. Her satırın yanında doğrulama durumu bulunur. 1.2379 sayfasında bu iki tür değeri yan yana görürsünüz: teslim sertliği ve sertleştirme testi.

Tüm kalitelerin sertlik değerlerine kalite listesinden ulaşırsınız. Okurken şunlara bakın:

1. Değer hangi durum kodunun?
2. Birim ne: HB mi, HRC mi?
3. "En çok" mu, "en az" mı?
4. Değer teslim sertliği mi, test ya da çalışma sertliği mi?

Çalışma sertliği normda tanımlı değildir; üreticiler kendi tavsiyelerini verir ve aralıklar farklıdır. Bu değerleri norm değeri gibi okumayın; tipik rehber değerlerdir.

Sipariş ve şartnamede sertlik

Sertlik şartını yazarken üç bilgi birlikte verilir: birim, değer ve durum. "Sertlik 280–325 HB, ıslahlı teslim" tam bir şarttır. "Sertlik 30 HRC" ise durumu, ölçüm yerini ve yöntemini söylemez. Yüzeyi sertleştirilen parçada ölçüm derinliği de önemlidir; sertlik yüzeyden çekirdeğe doğru azalır.

Kalıp çeliği satın alırken iki soruyu ayırın: bugün gelen çelik kaç HB, sertleştirildiğinde kaç HRC verir? İlki teslim sertliğidir, ikincisi norm testi. Çelik Alaşımları ısıl işlem yapmaz; çeliği teslim durumuyla verir, ölçünüze en ve boyda keser. Kalite önceden seçili gelen 1.2311 teklif formunu kullanabilir, kaliteyi değiştirebilirsiniz.

Üç yaygın hata

1. HB'yi HRC sanmak. 255 HB'lik tavlı çelik, 255 HRC değildir; HRC ölçeği 70 civarında biter.
2. Test sertliğini teslim sertliği sanmak. 61 HRC teslim edilen 1.2379'un sertliği değildir.
3. Dönüşüm tablosunu sözleşme saymak. Tablo kabaca fikir verir; kabul ölçütü şartnamedeki birimle yapılır.

Kaynaklar. ISO 18265 (sertlik dönüşümleri); ISO 6506, ISO 6507, ISO 6508 (yöntemler); EN ISO 4957:2018 (takım çelikleri), EN ISO 683-2:2018 ve EN 10083-3 Tablo 9. Dönüşüm örnekleri iki bağımsız üretici föyüyle karşılaştırılmıştır.

07

Sık sorulan sorular