100Cr6 rulman çeliği nedir? AISI 52100 ve SUJ2

01

100Cr6 kısaca

100Cr6, yüksek karbonlu ve kromlu bir rulman çeliğidir. Adı bileşiminden gelir: yaklaşık %1,00 karbon (100 sayısı karbonun yüzde değerinin yüz katıdır) ve yaklaşık %1,5 krom. Rulman bilyaları, makaraları ve bilezikleri bu çelikten yapılır.

Aynı çelik dört adla aranır. Aşağıdaki tabloda hepsi bir arada:

AISI ve JIS karşılıkları yakındır, birebir aynı değildir. Çizimde kritik bir norm varsa EN adını esas alın. Sitede rulman çeliği ailesinin tek kalitesidir; ailenin ayrıntısı için rulman çeliği sayfasına bakın. Alaşımlı çeliğin genel çerçevesi ise alaşımlı çelik nedir yazısında anlatılır.

Adı üç adımda okunur: 1. 100: karbon yüzdesinin yüz katıdır. Normdaki aralık %0,93–1,05'tir; yaklaşık %1,0. 2. Cr: krom elementi. 3. 6: krom oranının katsayıyla çarpılmış hâlidir. Krom katsayısı 4'tür; 6 ÷ 4 = yaklaşık %1,5. Normdaki aralık %1,35–1,60.

Böylece ad, bileşimin kısa bir özetidir. Aynı kural 42CrMo4 ve 16MnCr5 gibi diğer alaşımlı çeliklerde de geçerlidir.

Tam kimyasal bileşim, sertlik ve eşdeğer tablosu 100Cr6 kalite sayfasında bulunur. Bu yazı çeliği tanıtır ve nerede işe yaradığını anlatır.

02

Kimyasal bileşim (EN ISO 683-17)

Norm, 100Cr6 için dar bir bileşim aralığı verir. Dört anahtar değer çeliğin karakterini anlatır:

Fosfor, kükürt, molibden, alüminyum ve bakır için de üst sınırlar vardır. Bu çelikte kükürt ve fosfor özellikle düşük tutulur, çünkü rulman çeliği kalıntılara duyarlıdır. Normda ayrıca oksijen için çok düşük bir üst sınır tanımlıdır. Sınırların tamamı ve baskıdan baskıya değişen değerler için kalite sayfasına bakın.

Karbon ve kromun birlikte bulunması önemlidir. Karbon sertlik verir, krom ise bu sertliği ince kesitlerde ve orta kesitlerde derinliğe taşır. Bu yüzden 100Cr6 ince kesitli rulman bileziklerinde ve bilyalarda tercih edilir.

Dar aralığın nedeni tekrarlanabilirliktir. Karbon aralığı yalnız 0,12 puan, krom aralığı 0,25 puandır. Aynı bileşim aynı sertleşme tepkisi demektir; bu yüzden rulman işinde ilk parça ile bininci parça aynı davranır. Aralık geniş olsaydı her partide sertleştirme parametrelerini yeniden ayarlamak gerekirdi.

03

Teslim durumları: +AC, +AC+C

Rulman çeliği yumuşak teslim edilir, işlendikten sonra sertleştirilir. Bunu iki kod anlatır:

• +AC (küreselleştirme tavlı). Karbürler küreler hâlinde ferrit içinde dağılır. Çelik yumuşaktır ve işlenebilir. EN ISO 683-17'ye göre sertlik en çok 207 HB'dir.
• +AC+C (küreselleştirme tavlı ve soğuk çekilmiş). Tavlamanın ardından soğuk çekme uygulanır. Ölçü hassasiyeti ve yüzey artar, sertlik biraz yükselir. Üst sınır en çok 241 HB'dir.

Küreselleştirme, sert karbürlerin keskin köşeli yerine yuvarlak tane hâline getirilmesidir. Böylece işleme sırasında takım az aşınır, sonraki sertleştirmede ise karbürler düzgün çözünür.

Siparişte kalite adının yanına teslim durumunu yazın: "100Cr6+AC" ya da "100Cr6+AC+C". Hangisinin gerektiğini çizim söyler; çizim çekilmiş ürün istemiyorsa +AC yeterlidir.

Sertleştirme sıcaklıkları ve menevişleme parametreleri bilezik ya da bilya yapan işletmenin konusudur.

Neden yumuşak teslim? Sertleştirilmiş 100Cr6'yı işlemek pratik değildir. Üretici çeliği önce yumuşatır, işleme ve şekillendirme bu durumda yapılır, parça son ölçüye yakın getirilir ve ancak sonra sertleştirilir. Bu nedenle teslim durumundaki HB sınırı, işlenebilirliğin ölçüsüdür; sertleştirilmiş parçanın sertliği ayrı bir konudur ve işletmenin proses parametrelerine bağlıdır.

04

Temizlik (kalıntı) gereklilikleri

Rulman çeliğinin ömrü, içindeki küçük kalıntılara (oksit, sülfür) çok bağlıdır. Yüklü bir bilezik yüzeyinde bir kalıntı, yorulma çatlağının başlangıcı olabilir. Bu yüzden 100Cr6 normu, diğer çeliklerden farklı olarak temizlik gereksinimleri tanımlar: düşük oksijen, düşük kükürt ve kalıntı sınıfı.

Temizlik sınıfı normda tanımlıdır. Bir siparişte temizlik düzeyi önemliyse, çizimde ya da siparişte hangi sınıf ve hangi muayene belgesinin istendiğini yazın. Hangi belgenin verilebileceği teklifte satış ekibi tarafından yazılı bildirilir.

05

Kullanım alanları

100Cr6'nın kullanım alanları sert, aşınmaya dayanıklı ve yorulmaya karşı temiz bir yüzey isteyen parçalardır: - Rulman bilyaları - Rulman makaraları - Rulman bilezikleri (iç ve dış bilezik) - Ray tekerlekleri - Özel makaralar

Hepsinin ortak noktası, sertleştirilmiş yüzeyin yüksek temas gerilmesini taşımasıdır. Çelik bu iş için tasarlanmıştır; yumuşak tavlı hâlde işlenir, ardından sertleştirilir.

Bir parça için 100Cr6 düşünüyorsanız şu soruları sorun: - Parça sert yüzeyli ve yüksek temas yükü taşıyan bir yuvarlanma yüzeyi mi? - Yorulma ömrü kritik mi, yani yüzeyde temiz bir iç yapı gerekiyor mu? - Parça ince ya da orta kesitli mi? Kalın kesitte sertleşme derinliği sınırlı kalır.

Üç cevap da evetse 100Cr6 mantıklıdır. Parça darbe taşıyor ve gövde tokluğu esas ise başka bir aileye, örneğin ıslah çeliklerine bakmak gerekir. İki ailenin farkı, alaşımlı çeliklerin kullanıma göre gruplanmasından gelir: ıslah çeliği gövdeyi, rulman çeliği yüzeyi taşır.

Bu çeliği, 42CrMo4 gibi ıslah çelikleriyle karıştırmayın. Islah çeliği tüm kesiti dayanımlı yapar; 100Cr6 ise çok yüksek yüzey sertliğine sertleşir ve rulman gibi temas yükleri taşıyan parçalarda kullanılır.

Siparişte işe yarayan bir örnek satır: 100Cr6+AC, EN ISO 683-17, çubuk Ø 50, 2000 mm, 5 adet. Ağırlığı önceden kestirmek isterseniz ağırlık aracını kullanın; Ø50 mm çubuk genel yoğunlukla 1 m'de 15,41 kg gelir. Yoğunluk için kalite sayfasındaki değer esas alınır, çünkü kaynaklar birbirinden küçük sapmalarla değer verir.

06

Stok formu

100Cr6 sitede çelik çubuk formunda listelenir. Hangi çapların bulunduğunu, kaç adet ve hangi boyda istediğinizi teklif formunda belirtirsiniz. Ölçü aralığını, miktarı ve teslim süresini satış ekibi teklifte bildirir.

Çubuğun yüzey durumunu da belirtin. Haddelenmiş çubuk, çekilmiş çubuk ve taşlanmış mil farklı tolerans taşır; +AC+C teslim durumu çekilmiş çubuğa karşılık gelir. Yüzey ve ölçü hassasiyeti işinizi belirliyorsa bunu teklif satırına yazın.

Kalite adını başka bir adla arıyorsanız eşdeğerlik tablosu 52100 ve SUJ2 karşılıklarını gösterir. Biz ham çubuğu ölçünüze keseriz; parçayı işlemek ve sertleştirmek sizin tarafınızdadır.

Kaynaklar: EN ISO 683-17 (güncel baskı 2023, önceki baskı 2014); bileşim ve sertlik değerleri, üretici veri föylerinin karşılaştırmasıyla doğrulanmıştır.

07

Sık sorulan sorular