Çelik formları: çubuk, kare, lama, altıköşe, boru ve levha

01

Altı form tek tabloda

Aynı kalite farklı kesitlerde alınır. Form, parçanın son şekline ne kadar yakınsa o kadar az malzeme boşa gider. Aşağıdaki tablo altı formu, tipik kullanımını ve ağırlık hesabının dayandığı alanı gösterir. Stoktaki ölçüleri satış ekibi teklifte yazılı bildirir.

"Yuvarlak çelik" günlük dilde çubuğun adıdır. Sitede ürün adı çelik çubuktur; ikisi aynı formu anlatır. Taşlanmış mil ayrı bir form değil, çubuk formunda bir üründür.

Formu seçmenin kısa yolu, parçanın en kalın kesitine bakmaktır. Parça yuvarlaksa çubuk, dört yüzlüyse kare ya da lama, plaka biçimliyse levha, içi boşsa boru alınır. Seri bağlantı parçası altıköşeden, hassas geçme isteyen mil taşlanmış milden çıkar. Doğru form seçilince talaş payı da, taşıdığınız ağırlık da azalır.

Form seçimi: parçadan forma

Aşağıdaki liste, parça tipinden başlayıp formu önerir. Kesin karar çizime ve tezgâha bağlıdır; bu bir başlangıç noktasıdır.

• Mil, aks, pim, burç: çubuk. Dar tolerans ve doğru yüzey gerekiyorsa taşlanmış mil.
• Kama, kılavuz, kare mil: kare.
• Plaka, kelepçe, destek, bıçak sırtı: lama.
• Kalıp plakası, gövde, blok: levha.
• Hidrolik silindir gövdesi, manşon, içi boş burç: boru.
• Somun, cıvata, seri bağlantı elemanı: altıköşe.

Farkı ağırlıkla görmek için bir karşılaştırma: Ø42 mm çubuk 1 m'de 10,88 kg, 42 mm kare ise 13,85 kg gelir. Aynı parça için kareyi seçmek, her metrede yaklaşık 3 kg fazla malzeme taşımak (yaklaşık yüzde 27 fazla) demektir; bu fazlalık talaş olarak atılır.

Aynı parçada iki form düşünülebilir. Ø40 mm bir mil için Ø42 çubuk de, 42 mm kare de çalışır; ama kare, köşelerinden daha çok talaş vermek demektir. Daire kesitli parça için çubuk hem daha hafiftir hem daha az malzeme harcar.

02

Çubuk

Çubuk en yaygın formdur. Daire kesit her yönde eşit rijitlik verir; dönen parçaların çoğu çubuktan çıkar: miller, akslar, pimler, burçlar, dişli ham parçaları.

Çubuk seçerken üç soru sorun: - Parçanın en büyük çapı kaçtır? Çap, o ölçünün üzerine bir pay eklenerek seçilir. - Parça uzun mu, kısa mı? Uzun parça tek çubuktan, kısa parça kesilmiş kesitlerden çıkar. - Yüzey nasıl istenir? Haddelenmiş, çekilmiş ya da taşlanmış çubuk farklı tolerans taşır.

Ağırlık: Ø50 mm çubuk 1 m'de 15,41 kg gelir (7,85 g/cm³ ile).

Çubuk kaliteye göre alınır. Aynı Ø50 çubuk C45 olarak orta dayanımlı bir mil, 42CrMo4 olarak yüksek dayanımlı bir aks, 16MnCr5 olarak yüzeyi sertleştirilecek bir dişli ham parçası olur. Form aynı kalır; kalite işi belirler. Kalite seçimi için eşdeğerlik tablosundan dört adı birlikte okuyabilirsiniz.

03

Kare ve altıköşe

Kare çelik, dört düz yüz gereken yerde kullanılır. Kama yuvası, kılavuz, destek parçası, kare mil bu gruptadır. 40 mm kare çelik 1 m'de 12,56 kg çeker.

Altıköşe seri üretim parçaları içindir. Anahtar ağzı (s), karşılıklı iki yüz arasındaki mesafedir; çaprazı ölçmek yanıltır. s 36 mm altıköşe 1 m'de 8,81 kg gelir.

Kare ve altıköşede ölçü yanlış okunmasın diye yazım kuralı önemlidir. Kare için kenar, altıköşe için s yazın ve yanına simgesini koyun: "kare 40", "altıköşe s 36". Köşegen ölçüsü yazılmaz.

04

Lama: soğuk ve sıcak çekme

Lama, genişliği kalınlığının birkaç katı olan dikdörtgen kesitli çeliktir. İki türü vardır ve ikisi farklı iş için alınır: - Sıcak çekme lama haddeleme sıcaklığında şekillenir. Yüzeyi tufallıdır, kenarları hafif yuvarlaktır. - Soğuk çekme lama oda sıcaklığında çekilir. Kenarları keskin, yüzeyi düz ve ölçüsü daha hassastır.

Ayrıntı için soğuk ve sıcak çekme lama farkı yazısına bakın. 60 × 20 mm lama 1 m'de 9,42 kg gelir.

05

Levha

Levha, kalın dikdörtgen kesitli plakadır; kalın levhaya atölyede blok da denir. Kalıp plakası, makine gövdesi, yatak ve sehpa levhadan çıkar. Levhada ölçü üç boyutludur: kalınlık, en, boy. Sıra ve işleme payı mantığı için levha ve blok çelik ölçü yazımı yazısı vardır.

Levhanın kalınlığı çoğu zaman parçanın en kritik ölçüsüdür; en ve boy ise kesimle verilir. Bu yüzden levhada önce kalınlığı, sonra en ve boyu netleştirin. Aynı kalınlıktaki bir levhadan farklı ölçülerde birçok parça çıkar.

Levha kullanırken üç şeyi baştan söyleyin: ölçüyü işleme payıyla mı yoksa son ölçüyle mi yazdığınızı, teslim durumunu (tavlı ya da ıslahlı) ve kaç adet istediğinizi. Bu bilgiler olmadan kesim planı yapılamaz.

Takım çeliği kalıpları genellikle levha ya da bloktan alınır. 1.2379 gibi kalıp çelikleri bu formda aranır.

06

Boru ve taşlanmış mil

Boru, içi boş parçalar içindir. Stoktaki boru soğuk çekme hassas borudur; teslim durumu ve ölçü hassasiyeti bu ürüne özgüdür. Kodlar için soğuk çekme boru teslim durumları, duvar kalınlığı sınıflarıyla karışan SCH için boru SCH nedir yazılarına bakın.

Boruda iki ayrı yazım dünyası vardır ve karıştırılmamalıdır. Hassas boru EN 10305 normuna göre dış çap ve et kalınlığıyla sipariş edilir; teslim durumu koduyla tamamlanır (+C, +LC, +SR, +A, +N). Tesisat borusu ise ASME B36.10M'deki anma çapı (NPS) ve SCH numarasıyla anılır. Stoktaki boru hassas borudur; SCH ile sipariş edilmez.

Taşlanmış mil ayrı bir form değil, yüzeyi taşlanarak dar tolerans sınıfına getirilmiş çubuktur. Rulman, burç ve conta yuvası gibi geçme gerektiren yerde kullanılır. Tolerans harfi ve sayısı sipariş satırına yazılır: örneğin Ø50 h6. Harf ve sayı ISO 286'dan gelir; h, ölçünün anma değerinden büyük olamayacağını, sayı büyüdükçe toleransın genişlediğini söyler. Taşlanmış mil nedir ve h6, h9, h11 tolerans nedir bu konuyu açar.

Formlar arasında geçiş de olur. Aynı iş için bazen kalın lama yerine levha şeridi, bazen kare yerine çubuk düşünülür. Karar verirken ağırlığı karşılaştırın: hesap bir dakikada biter ve talaş masrafını önceden gösterir.

07

Ölçü yazımı ve ağırlık

Ölçü yazarken üç kural işinizi görür: 1. Birim milimetredir; boy da mm yazılır ya da "m" ile açıkça belirtilir. 2. Çubuk ve milde Ø, altıköşede s, karede kenar, boruda dış çap × et kalınlığı yazılır. 3. Lama ve levhada sıra kalınlık × en × boydur; lamada çoğu zaman en × kalınlık yazılır. Sırayı teklifte açıkça belirtin.

Aşağıdaki tablo her form için bir örnek sipariş satırını ve kuramsal metre ağırlığını gösterir (7,85 g/cm³). Kaliteyi ve boyu ayrıca eklersiniz.

Taşlanmış mil ile aynı çaplı çubuğun metre ağırlığı aynıdır; fark yüzeydedir ve toleranstadır, kütlede değildir.

Ağırlığı formül verir. Kesit alanını mm² bulur, 0,00785 ile çarpar, kg/m elde edersiniz. Çelik ağırlık hesaplama formülü her form için örnek hesap içerir. İsterseniz ağırlık aracında ölçüyü yazıp sonucu görürsünüz.

Form ve kaliteyi seçtikten sonra teklif satırı hazırdır. Örnek bir satır: "42CrMo4, +QT, Ø50 çubuk, 2000 mm, 3 adet." Kalite seçimi için C45 ve S235JR sayfalarında EN adı, W.Nr ve eşdeğerler bulunur.

Yaygın yazım hataları şunlardır: - Çapı yarıçap sanmak ya da Ø işaretini atlamak. - Lamada en ile kalınlığı ters yazmak (60 × 20 yerine 20 × 60). - Boruda iç çap yerine dış çap yazmak ya da et kalınlığını atlamak. - Boyu hiç yazmamak.

Her birinin sonucu farklı bir parçadır. Teklif satırında ölçünün yanına birim ve simge koymak bunların çoğunu engeller.

Yukarıdaki ölçüler örnektir; stoktaki ölçüler teklifte netleşir.

Çelik Alaşımları stoktaki ham malzemeyi ölçünüze en ve boyda keser, yani ebatlar. Talaşlı imalat, pah kırma, taşlama ve ısıl işlem yapmıyoruz; yazıdaki "talaş payı" ve "işleme" ifadeleri sizin tezgâhınızdaki işi anlatır. Formu seçerken o işi göz önüne alırsınız.

08

Sık sorulan sorular