01
Kısa cevap
Teknik resmin malzeme kutusuna dört şey yazılır: kalite adı, teslim durumu, norm ve gerekiyorsa baskı yılı. Örnek: 42CrMo4+QT, EN ISO 683-2:2018. Satırı okuyan satınalmacı hangi çeliğin, hangi sertlikte ve hangi belgeye göre alınacağını tek bakışta bilir.
Yalnız "Ç 4140" ya da "AISI 4140" yazmak yeterli değildir. İkisi de yakın karşılıktır; hangi normun istendiğini söylemez. Çizim satınalmaya gittiğinde sipariş satırının ilk hâli de budur; bu yüzden teklif satırı yazımı için çelik teklifi nasıl istenir yazısını birlikte okuyun.
02
Doğru yazım kalıbı
Kalıp şudur:
KALİTE ADI + TESLİM DURUMU, NORM
Her parçanın anlamı ayrıdır.
Kalite adı. EN 10027-1'e göre kurulan ad: 42CrMo4, 16MnCr5, X40CrMoV5-1. İsterseniz yanına W.Nr'yi parantezle ekleyin: 42CrMo4 (1.7225). İkisi birlikte yanlış anlamayı azaltır.
Teslim durumu eki. Kalite adının sonuna "+" işaretiyle eklenir. Sık görülenler: - +A: yumuşak tavlı - +N: normalize - +QT: ıslah edilmiş (sertleştirilip menevişlenmiş) - +AR: haddelenmiş (yapı çeliklerinde)
Norm. Malzemenin tanımlandığı norm: ıslah çelikleri için EN ISO 683-2, sementasyon çelikleri için EN ISO 683-3, takım çelikleri için EN ISO 4957, yapı çelikleri için EN 10025-2.
Baskı yılı. Normun yılı gerekiyorsa sona eklenir: EN ISO 683-2:2018. Normlar zamanla değişir; yıl, hangi sınırların esas alındığını netleştirir.
Birkaç doğru yazım: - 42CrMo4+QT, EN ISO 683-2 - 16MnCr5+A, EN ISO 683-3 - X40CrMoV5-1 (1.2344) +A, EN ISO 4957 - S235JR+AR, EN 10025-2
Çizimi bitirmeden önce altı soruluk bir kontrol işe yarar: 1. Kalite adı EN 10027-1'e göre mi yazılı? 2. Teslim durumu eki var mı (+A, +N, +QT)? 3. Norm numarası yazılı mı, gerekiyorsa yılı? 4. W.Nr yazıldıysa kalite adıyla uyuşuyor mu? 5. Son sertlik, ham malzeme kutusundan ayrı bir notta mı? 6. Eski ad (Ç, AISI, St) çizimde yalnız bir not olarak mı kaldı?
Parça yüzeyi sertleştirilecekse (örneğin sementasyon), çizimde yüzey sertliği ve sertleşmiş katman derinliği ayrı notlarla yazılır. Malzeme kutusu yine yalnız ham malzemeyi tanımlar; işlem notları parçanın nasıl bitirileceğini anlatır. Bu ayrım, ham malzeme siparişinin karışmasını önler.
Altısı da evetse çizim satınalmaya sorusuz gider.
03
Sık hatalar
Çizimlerde şu hatalar sık görülür:
| Hata | Neden sorun | Doğrusu |
|---|---|---|
| "Ç 4140" | MKE adıdır, norm değildir; piyasa adı olarak yazılır | 42CrMo4+QT, EN ISO 683-2 |
| "AISI 4140" | Yakın eşdeğerdir; EN normu belirtmez | 42CrMo4+QT, EN ISO 683-2 |
| "St 52" | Eski DIN adıdır; norm yok | S355J2, EN 10025-2 |
| "42CrMo4" yalnız | Teslim durumu yok; sertlik belli değil | 42CrMo4+QT, EN ISO 683-2 |
| "DIN 17200" | Geri çekilmiş eski norm | EN ISO 683-2 |
| "1.7225" yalnız | W.Nr norm ve durum vermez | 42CrMo4 (1.7225) +QT, EN ISO 683-2 |
Bir başka tuzak kalite harfleridir. EN 10083-2'de C45, C45E ve C45R ayrı kalitelerdir; E ve R kükürt sınırını kontrol eder. Yalnız "C45" yazarsanız kalite çeliği kast edersiniz. Çizimin gerçekten özel bir sınıf istiyorsa harfi yazın.
Bir kalitenin dört adını, yani EN adını, W.Nr'yi, AISI karşılığını ve MKE adını eşdeğerlik tablosunda bulursunuz. Tabloda Ç 4140'ın nasıl bir "piyasa adı" olduğu satır satır görünür.
04
Teslim durumu ve sertlik notu
Teslim durumu, çeliğin size nasıl geldiğini söyler; son parçanın sertliği ise ayrı bir konudur. İkisini karıştırmayın.
Teslim durumu sertliği: ham malzemenin gelişindeki sertlik. 42CrMo4+A için en çok 241 HB'dir. +QT için çapa göre dayanım aralığı tanımlıdır; örneğin 16 mm'ye kadar çekme dayanımı 1100–1300 MPa'dır.
Son parça sertliği: parça işlendikten ve sertleştirildikten sonra çizimde istediğiniz değer. Örneğin "yüzey sertliği 52±2 HRC". Bu ham malzeme değil, bitmiş parça şartıdır ve ayrı bir not olarak yazılır.
Çizimde ikisini ayrı yazın: - Malzeme kutusu: 42CrMo4+QT, EN ISO 683-2 - Not alanı: Son sertlik: 52±2 HRC (ya da çizimin gerektirdiği başka değer)
Satınalmacı ham malzemeyi yalnız malzeme kutusundan sipariş eder. Son sertlik notu o siparişin konusu değildir; bu yüzden malzeme kutusuna "HRC 52" yazmak, hangi sertlikte ham malzeme alınacağını belirsizleştirir.
Yüzey durumu ve muayene belgesi gerekiyorsa onlar da çizimde not edilir. Hangi belgenin verilebileceği teklif aşamasında yazılı bildirilir.
05
Eski çizimleri güncellemek
Eski çizimlerde geri çekilmiş normlar ve eski adlar geçer. Güncellemek için üç adım yeter:
- Kalite adını bulun. "Ç 4140", "AISI 4140" ya da "DIN 1.7225" gördüğünüzde EN adı 42CrMo4'tür.
- Normu güncelleyin. DIN 17200 yerine EN ISO 683-2; EN 10083-3 de aynı belgenin önceki hâlidir.
- Teslim durumunu ekleyin. Eski çizimde çoğu zaman eksiktir; tasarımcıyla netleştirin.
Eski adların güncel karşılıkları:
| Eski ad | Güncel kalite | Norm |
|---|---|---|
| St 37-2 | S235JR | EN 10025-2 |
| St 44-2 | S275JR | EN 10025-2 |
| St 52-3 | S355J2 | EN 10025-2 |
| Ç 4140 | 42CrMo4 | EN ISO 683-2 |
Yeni yazımı önermek bir şeydir, onaylamak başka. Güncellemeyi yapan kişi çizimin sahibi değilse değişikliği not olarak işaretleyin ve onay alın.
Önemli bir uyarı: eski ad ile güncel kalite her zaman birebir eşit sayılmaz. Yeni bir kalite yazarken mühendisin onayı gerekir. Yeni yazımın eskisinin yerine geçtiğini sipariş vermeden önce tasarımcıya teyit ettirin.
06
Örnekler
Dört örnek, dört farklı iş için:
Mil, yüksek dayanımlı. 42CrMo4+QT, EN ISO 683-2:2018. Ham malzeme ıslahlı gelir; çapa göre dayanım aralığı normdan okunur.
Dişli ham parçası, yüzeyi sonradan sertleştirilecek. 16MnCr5+A, EN ISO 683-3. Yumuşak tavlı gelir; en çok 207 HB.
Sıcak iş kalıbı. X40CrMoV5-1 (1.2344) +A, EN ISO 4957. Tavlı gelir; en çok 229 HB.
Genel yapı parçası. S235JR+AR, EN 10025-2. Yapı çeliklerinde teslim durumu haddelenmiş (+AR) ya da normalize (+N) olarak yazılır.
Her örnekte kalite, teslim durumu ve norm vardır. Eksik biri sipariş sırasında bir soruya dönüşür.
07
Sık sorulan sorular
W.Nr yazmak yeterli mi?
Hayır. W.Nr kaliteyi tanımlar, ama norm ve teslim durumunu söylemez. Kalite adı, teslim durumu ve normla birlikte yazın; W.Nr'yi parantez içinde ekleyin.
Teslim durumu yazılmazsa ne olur?
Sipariş, çizimin hangi sertlikte ham malzeme istediğini bilemez. Takım çeliğinde norm, aksi belirtilmedikçe tavlı teslimi varsayar; ıslah çeliğinde böyle bir varsayım güvenli değildir. Durumu yazmak yanlış sertlikte malzeme gelmesini önler.
Eski normlu çizim nasıl güncellenir?
Kalite adını bulur, güncel normu yazar ve teslim durumunu eklersiniz. Karşılığı tablodan okunur. Eşdeğer sayılmayan bir değişiklik varsa çizimi hazırlayan mühendis onaylamalıdır.
