MKE çelik adları: Ç 1050, Ç 4140 ne demek?

01

Kısa cevap

MKE adı bir standart değildir. Makina ve Kimya Endüstrisi (MKE) Çelik Fabrikası'nın ürün adlandırmasıdır ve Türk piyasasında hâlâ çok kullanılır. Kural basittir: SAE/AISI numarasının başına Ç harfi konur. SAE 4140 → Ç 4140, SAE 1045 → Ç 1045.

Kuralın iki sınırı var. Birincisi, bu ad bir norm belgesi değil piyasa adıdır; teknik resimde ve siparişte EN adı esas alınmalıdır. İkincisi, bazı kalitelerde piyasa adı kuraldan sapar ve yanlış çelik anlamına gelir. Aşağıdaki tablolar hangi adların kurala uyduğunu, hangilerinin uymadığını ayırır. Adların genel okunuşu için normlar rehberine bakın.

02

Kural: Ç + SAE numarası

Ad şu mantıkla kurulur: SAE numarasını bulun, başına Ç ekleyin. Dolayısıyla Ç adını okumak için Amerikan dört haneli sistemi bilmek yeterlidir. İlk iki hane alaşım ailesini, son iki hane karbon yüzdesinin yüz katını verir: 4140 için 41 krom-molibdenli aile, 40 yaklaşık %0,40 karbon.

Bu kuralın doğrulaması iki yerden gelir: bir mühendislik kaynağı Ç + SAE kuralını açıklar, MKE'nin kendi ürün listesi de bu numara aralıklarını içerir. MKE resmî kalite föyleri sitesinde yayımlanmadığı için, ad ve numara dışındaki bileşim ve mekanik değerler yalnız EN normundan okunmalıdır.

03

Sık kullanılan MKE adları tablosu

Aşağıdaki adlar kurala uyar ve EN karşılığıyla doğrulanmıştır. SAE/AISI sütunu yakın eşdeğerdir, birebir aynı değildir.

C45'in karşılığı Ç 1045'tir, Ç 1050 değil. Bazı kaynaklarda C45 için AISI 1050 yazılır; bu hatadır, doğru karşılık SAE 1045'tir. Ç 1050 geçerli bir MKE adıdır, ama SAE 1050'ye, yani başka bir kaliteye (C50) denk gelir.

Okuma örnekleri: Ç 4140 → SAE 4140 → 41 krom-molibdenli aile, 40 yaklaşık %0,40 karbon → EN karşılığı 42CrMo4. Ç 8620 → SAE 8620 → nikel-krom-molibdenli sementasyon çeliği → EN karşılığı 20NiCrMo2-2. Ç 1045 → SAE 1045 → düz karbon çeliği → C45. Ç harfini silip kalan sayıyı SAE tablosunda aramak, adı çözmenin en kısa yoludur.

04

Kuraldan sapan piyasa adları

Aşağıdaki adlar piyasada yaygındır ama kurala göre beklenen ad değildir. Bu yüzden "olarak da aranır" notuyla bilinmeli, eşdeğer olarak yazılmamalıdır.

Bu satırlardaki durum "tipik"tir: ad var, ama kaynaklar arasında aynı kaliteye işaret ettiği kanıtlanmış değildir. Böyle bir adla gelen siparişte EN adını yazılı olarak teyit edin.

05

Takım çeliklerinde EN adı

MKE ürün listesinde takım çelikleri Ç numarasıyla değil EN adıyla geçer. Yani 1.2379 için bir Ç adı yoktur; X153CrMoV12 ya da 1.2379 demek gerekir. Takım çeliklerinde Ç adı arıyorsanız bulamazsınız. Bunun yerine eşdeğerlik tablosunda W.Nr ve AISI adlarıyla arama yapın.

06

Siparişte ne yazılır

Çizimde veya iş emrinde yalnız "Ç 4140" yazıyorsa şu sıra izlenir:

1. Çizimin sahibine sorun: hangi EN kalitesi isteniyor?
2. Teklifte EN adıyla birlikte W.Nr yazın: 42CrMo4 (1.7225).
3. Norm: EN ISO 683-2 (ıslah çelikleri) gibi.
4. Teslim durumu: +A, +N ya da +QT.
5. Ç adını yanına not olarak ekleyin: "42CrMo4 (Ç 4140)". Böylece eski çizimle eşleşme kaybolmaz.

Sorun çıkmaması için Ç adını tek başına bırakmayın. 42CrMo4 ile 4140 arasındaki ilişkiyi ayrı bir yazıda ele alıyoruz: 42CrMo4 ile 4140 aynı mı. Teklif formunda kalite alanına EN adını yazın.

Kaynaklar: MKE ürün listesi (mke.gov.tr), mühendislik kaynağındaki Ç + SAE kuralı açıklaması ve kalite bazında bir Türk katalog eşlemesi; EN ISO 683 serisi.

07

Sık sorulan sorular