01
Kısa cevap
41Cr4, 34CrMo4 ve 42CrMo4 aynı krom düzeyindeki (%0,90–1,20) üç ıslah çeliğidir. Aralarındaki fark iki yerdedir: molibden ve karbon.
- 41Cr4: karbon %0,38–0,45, molibden yok.
- 34CrMo4: karbon %0,30–0,37, molibden var.
- 42CrMo4: karbon %0,38–0,45, molibden var.
16–40 mm çapta ıslahlı çekme dayanımı 41Cr4 ve 34CrMo4'te 900–1100 MPa, 42CrMo4'te 1000–1200 MPa'dır. Molibdenin asıl işi başka yerde görünür: kalın kesitte sertleşmeyi sürdürmek. 41Cr4 için norm 100 mm'ye kadar değer verir; molibdenli ikisi için 250 mm'ye kadar.
Seçim üç adımdadır: önce bileşim farkı, sonra çapa göre dayanım, en sonra sık karışan adlar.
Üçü de ıslah çelikleri türünde yer alır. Islahın ne olduğunu ıslah ve sementasyon çeliği farkı yazısında anlattık.
02
Üç kalite yan yana
Üçü EN ISO 683-2:2018'de (önceki EN 10083-3:2006) tanımlıdır.
| Element | 41Cr4, % | 34CrMo4, % | 42CrMo4, % |
|---|---|---|---|
| Karbon (C) | 0,38–0,45 | 0,30–0,37 | 0,38–0,45 |
| Mangan (Mn) | 0,60–0,90 | 0,60–0,90 | 0,60–0,90 |
| Krom (Cr) | 0,90–1,20 | 0,90–1,20 | 0,90–1,20 |
| Molibden (Mo) | katılmaz | 0,15–0,30 | 0,15–0,30 |
| Fosfor (P) | en çok 0,025 | en çok 0,025 | en çok 0,025 |
| Kükürt (S) | en çok 0,035 | en çok 0,035 | en çok 0,035 |
Tablo üç şeyi açıkça gösterir. Mangan ve krom aynıdır. 41Cr4 ile 42CrMo4 karbonda aynıdır; aralarındaki tek fark molibdendir. 34CrMo4 ise karbonda ayrılır; yaklaşık %0,07 daha düşüktür.
Ad bu farkı taşır: 41Cr4'ün 41'i yaklaşık %0,41 karbon, Cr krom, 4 ise krom için 4 ÷ 4 = %1'dir. CrMo içeren adlarda Mo molibden anlamına gelir.
03
Molibdenin etkisi
Molibden iki iş görür. Birincisi sertleşebilirliği artırır: sertleşme kesitin içine daha derin işler. İkincisi menevişte oluşabilen kırılganlığı azaltır.
Norm bunu değerlerin kapsadığı çapla gösterir. 41Cr4'te tablo 100 mm'de biter. 34CrMo4 ve 42CrMo4 için tablo 250 mm'ye kadar uzanır. Başka bir deyişle molibdensiz kromlu çelik kalın kesitte normun güvence verdiği bir dayanım sunmaz.
Darbe tokluğu
Norm ayrıca darbe işi (KV, çentikli numunede) için alt sınır verir. 16–40 mm bandında 34CrMo4 için en az 40 J, 41Cr4 ve 42CrMo4 için en az 35 J'dur. 40–100 mm bandında fark açılır: 34CrMo4 en az 45 J, diğer ikisi en az 35 J. Tokluk öncelikliyse düşük karbonlu ve molibdenli 34CrMo4 öne çıkar.
04
Çapa göre dayanım
Üç kalitenin ıslahlı (+QT) değerleri aynı bantlarda:
| Çap, mm | 41Cr4 Rp0,2 / Rm | 34CrMo4 Rp0,2 / Rm | 42CrMo4 Rp0,2 / Rm |
|---|---|---|---|
| ≤ 16 | 800 / 1000–1200 | 800 / 1000–1200 | 900 / 1100–1300 |
| 16–40 | 660 / 900–1100 | 650 / 900–1100 | 750 / 1000–1200 |
| 40–100 | 560 / 800–950 | 550 / 800–950 | 650 / 900–1100 |
| 100–160 | değer yok | 500 / 750–900 | 550 / 800–950 |
| 160–250 | değer yok | 450 / 700–850 | 500 / 750–900 |
Rp0,2: en az akma dayanımı, MPa. Rm: çekme dayanımı aralığı, MPa.
Tabloyu okumak
41Cr4 ile 34CrMo4 aynı çekme dayanımını verir; akma dayanımları 10 MPa içinde aynıdır. Yani 100 mm'ye kadar bu ikisi dayanımda birbirine eşdeğerdir. Ayırıcı olan, 100 mm'nin üzerinde yalnız 34CrMo4'ün normda değeri bulunmasıdır ve darbe tokluğudur.
42CrMo4, her bantta bir üst basamaktır. Çekme dayanımı alt sınırı 41Cr4 ve 34CrMo4'ten 100 MPa yüksektir (≤16, 16–40 ve 40–100 mm'de). Bedeli uzamada görülür: 16–40 mm'de uzama 41Cr4 ve 34CrMo4'te %12, 42CrMo4'te %11'dir.
Üç örnek
Örnek 1. Ø 25 mm'lik bir mil için en az 900 MPa gerekiyor. Çap 16–40 mm bandındadır. Üç kalite de bu şartı karşılar (900, 900 ve 1000 MPa alt sınır). Sadece dayanıma bakılıyorsa üçü de eşit uygundur; seçim diğer ölçütlere kalır.
Örnek 2. Aynı mil için en az 1000 MPa isteniyor. 41Cr4 ve 34CrMo4'ün alt sınırı 900 MPa'dır, yetmez. Yalnız 42CrMo4 (1000–1200 MPa) şartı sağlar.
Örnek 3. Ø 120 mm'lik bir şaft için en az 750 MPa gerekiyor. Çap 100–160 mm bandındadır. 41Cr4 için normda bu bantta değer yoktur. 34CrMo4 750–900, 42CrMo4 800–950 MPa verir. Bu bantta seçim molibdenli ikisi arasındadır.
Teslim sertlikleri
Yumuşak tavlı (+A) ve kesilebilirliği iyileştirilmiş (+S) durumda en çok sertlik:
| Durum | 41Cr4 | 34CrMo4 | 42CrMo4 |
|---|---|---|---|
| +A, HB | 241 | 223 | 241 |
| +S, HB | 255 | 255 | 255 |
34CrMo4'ün tavlı sertliği, düşük karbonu yüzünden diğer ikisinden biraz daha düşüktür. İşleme sırasında bu fark küçüktür. Asıl dayanım farkı ıslahlı teslimde ortaya çıkar; siparişte +A ile +QT'yi ayırt edin.
Kullanım alanları
Üç kalitenin kataloglarda sayılan kullanımı birbirine çok yakındır:
- 41Cr4: krank milleri, akslar, aks yatakları ve kumanda parçaları; yüzey sertleştirmeye uygundur.
- 34CrMo4: makine parçaları, otomotiv hareket parçaları, aks milleri, krank milleri, tekerlekler ve boru kokilleri.
- 42CrMo4: dişli çarklar, pinyonlar, biyel kolları, krank milleri, aks milleri ve tekerlekler.
Ortak noktaları yüksek dayanım isteyen, dönen ya da hareket eden makine parçalarıdır. Sınırı katalog değil, çap ve gereken dayanım çizer; bu yüzden dayanım tablosuna bakmak kullanım listesinden daha güvenlidir.
05
Eşdeğer adlar ve sık karışıklık (Ç 4130)
Üçünün dört adı:
| Kalite | W.Nr | AISI / SAE (yakın) | JIS (yakın) | MKE adlandırması |
|---|---|---|---|---|
| 41Cr4 | 1.7035 | 5140 | SCr440 | Ç 5140 |
| 34CrMo4 | 1.7220 | 4135 / 4137 | SCM432 | Ç 4130 olarak da aranır (doğrulanmadı) |
| 42CrMo4 | 1.7225 | 4140 | SCM440 | Ç 4140 |
En sık hata 34CrMo4 ile 4130 arasında yapılır. AISI 4130, 25CrMo4'e (1.7218) karşılık gelir; 34CrMo4'ün yakın karşılıkları 4135 ve 4137'dir. Piyasada 34CrMo4 için "Ç 4130" denmesi bu karışıklıktan doğmuştur. Adı duyduğunuzda karbon aralığına bakın: 25CrMo4 yaklaşık %0,25 karbondur, 34CrMo4 %0,30–0,37.
Eşdeğerlerin tamamı eşdeğerlik tablosunda.
06
Seçim tablosu
Aşağıdaki tablo çıkış noktasıdır; karar parçayı tasarlayan mühendisindir.
| İhtiyaç | Çıkış noktası |
|---|---|
| 900–1100 MPa yeter; çap 100 mm'ye kadar | 41Cr4 ya da 34CrMo4 |
| Aynı dayanım, çap 100 mm'nin üzerinde | 34CrMo4 |
| Darbe tokluğu öncelikli | 34CrMo4 |
| 1000–1200 MPa (16–40 mm) | 42CrMo4 |
| Yüzey sertleştirme için norm değeri | 41Cr4 (≤100 mm) ya da 42CrMo4 (≤250 mm) |
Yüzey sertleştirmede ayrıntı: EN 10083-3 Tablo 9, 41Cr4 ve 42CrMo4 için en az 53 HRC verir. 34CrMo4 bu tabloda yer almaz; norm bu kalite için yüzey sertliği şartı koymaz.
Üç kalite de çelik çubuk, kare çelik, çelik lama ve levha olarak stoktadır. Çelik Alaşımları bunları stoktan en ve boyda keser; yüzey sertleştirme dahil ısıl işlem, talaşlı imalat, pah kırma ve taşlama yapmaz. Kalite önceden seçili gelen 41Cr4 teklif formunda kaliteyi değiştirebilirsiniz.
Siparişte yazılacaklar
- Kalite: EN adıyla (41Cr4, 34CrMo4 ya da 42CrMo4).
- Teslim durumu: +A, +S ya da +QT.
- Form: çubuk, kare, lama ya da levha.
- Ölçü ve boy.
Üç kalitenin adları birbirine benzediği için EN adını ve W.Nr'yi birlikte yazmak yanlış kaliteyi önler.
Kaynaklar. EN ISO 683-2:2018 (önceki EN 10083-3:2006); EN 10083-3 Tablo 9 (yüzey sertliği). Değerler ikinci bağımsız kaynakla karşılaştırılmıştır.
07
Sık sorulan sorular
34CrMo4 ile 4130 aynı mı?
Hayır. AISI 4130, 25CrMo4'e karşılık gelir. 34CrMo4'ün yakın karşılıkları AISI 4135 ve 4137'dir. Piyasadaki "Ç 4130" adı bu yüzden karışıklık yaratır; EN adıyla sipariş verin.
41Cr4 yüzey sertleştirmeye uygun mu?
Evet. EN 10083-3 Tablo 9, 41Cr4 için ≤100 mm çapta en az 53 HRC verir. Norm üst sınır koymaz; ulaşılan sertlik işlem koşullarına bağlıdır.
Molibden ıslah çeliğine ne katar?
Sertleşebilirliği artırır, yani sertleşme kesite daha derin işler. Menevişte oluşabilen kırılganlığı da azaltır. Normun molibdenli kaliteler için 250 mm'ye kadar değer vermesi bunun yansımasıdır. 41Cr4 ile 42CrMo4 birbirinin yerine rastgele geçmez: aynı karbonda olmalarına karşın molibden farkı dayanımı ve kalın kesitteki davranışı değiştirir.
Bu üç kalite hangi formlarda stokta?
Üçü de çubuk, kare, lama ve levha olarak bulunur. Ölçünüze en ve boyda keseriz; ölçü ve miktarı teklif formunda yazarsınız.
