01
Kısa cevap
İki çelik de %11–13 kromlu soğuk iş takım çeliğidir ve aynı kalıp ailesine hizmet eder. Fark karbonda ve alaşımdadır. 1.2080 daha çok karbon taşır (%1,90–2,20) ve molibden ile vanadyum içermez. 1.2379 daha az karbonludur (%1,45–1,60) ama %0,70–1,00 molibden ve %0,70–1,00 vanadyum içerir.
Seçim kuralı kısa: çizim ya da müşteri şartnamesi hangi kodu yazıyorsa o kodu sipariş edin. İkisi arasında gerçekten seçim yapıyorsanız aşağıdaki tablolar kararı verilerle destekler. Daha geniş çerçeve için takım çeliği seçimi rehberine bakın.
02
Bileşim yan yana
Değerler EN ISO 4957 (ISO 4957:2018) aralıklarıdır. Kükürt ve fosfor sınırı kaynaklar arasında farklı okunduğu için tabloya konmadı; kesin sınırlar kalite sayfalarında.
| Element (%) | 1.2379 (X153CrMoV12) | 1.2080 (X210Cr12) |
|---|---|---|
| Karbon (C) | 1,45–1,60 | 1,90–2,20 |
| Silisyum (Si) | 0,10–0,60 | 0,10–0,60 |
| Mangan (Mn) | 0,20–0,60 | 0,20–0,60 |
| Krom (Cr) | 11,00–13,00 | 11,00–13,00 |
| Molibden (Mo) | 0,70–1,00 | yok |
| Vanadyum (V) | 0,70–1,00 | yok |
Ad bileşimi anlatır. X, yüksek alaşımlı çelik demektir. 153 karbonun yüz katıdır, yani yaklaşık %1,53 karbon; Cr12 yaklaşık %12 krom. X210Cr12 aynı kuralla yaklaşık %2,10 karbon ve %12 krom okunur.
Krom aynı, karbon farklı. 1.2080 yüksek karbonlu yüksek kromlu çeliğin yalın hâlidir; 1.2379 aynı gövdeye molibden ve vanadyum ekler. Kalite sayfalarında tam tablolar var: 1.2379 ve 1.2080.
03
Sertleştirme testi ve teslim sertliği
Norm iki çelik için tavlı teslim durumunun (+A) en çok sertliğini ve bir sertleştirme testi sonucunu verir. Test çeliğin sertleşme yeteneğini ölçer; kalıbın çalışma sertliği değildir.
| Özellik | 1.2379 | 1.2080 |
|---|---|---|
| Tavlı teslim (+A), en çok | 255 HB | 248 HB |
| Test sıcaklığı ve ortamı | 1020 °C, hava | 970 °C, yağ |
| Meneviş | 180 °C | 180 °C |
| Test sonrası sertlik, en az | 61 HRC | 62 HRC |
İki noktaya dikkat edin. Birincisi, test koşulları aynı değildir: 1.2379 havada, 1.2080 yağda soğutulur. İki rakamı doğrudan yarıştırmayın. İkincisi, 1.2080 için bazı kaynaklar 255 HB yazar; ISO 4957 yeniden yayımlarında ve bağımsız bir norm yorumunda değer 248 HB'dir. Bu yazıda norm değeri kullanıldı.
Çalışma sertliği için normda aralık yoktur. Üreticiler farklı aralıklar yayımlar. Kesin rakam yerine kalıp tasarımınızdaki hedef sertliği esas alın.
Malzeme bilgisi: üretici föyleri rehber olarak 1.2379 için yumuşatma tavlamasını 800–850 °C bandında, sertleştirmeyi 1000–1080 °C bandında verir. 1.2080 için sertleştirme bandı 950–980 °C'dir. Föyler arasında küçük farklar bulunur; kalıbınızı sertleştirecek işletmenin föyüne uyun.
Sertleştirme testi, her parçada bu sertliği bulacağınız anlamına gelmez; çeliğin norm koşulunda ulaşması gereken alt sınırdır. Gerçek parçada sonuç; kesite, soğutma hızına ve meneviş sıcaklığına göre değişir. Kalın bir kalıp bloğunda merkezin sertliği, küçük test numunesinden düşük kalabilir. Bu yüzden sertleştirme hedefini kesit kalınlığıyla birlikte konuşun.
04
Aşınma ve tokluk: üretici verisi ne diyor
Norm bu iki özelliği sayıyla karşılaştırmaz. Elimizdeki sağlam zemin bileşimdir:
- Karbon ve krom yüksek olunca sertleşmiş yapıda krom karbürü çoğalır. Aşınma dayanımı bu karbürlerle ilişkilidir. 1.2080'de karbon daha yüksek olduğu için karbür payı da daha yüksektir.
- Molibden ve vanadyum 1.2379'a ek alaşım katar. Üretici föyleri bu katkıyı sertleşme davranışı ve sertlik kararlılığı açısından anlatır.
- Tokluk için normda tek bir sayı yoktur. İki üreticinin föyünü kıyaslıyorsanız ebat, numune yönü ve deney yöntemi de aynı olmalıdır.
Bu yüzden "hangisi daha aşınma dayanımlı, hangisi daha tok" sorusunu tek cümleyle kapatmıyoruz. Kalıpçının kendi tezgâhından aldığı geri bildirim, tek bir föy rakamından daha değerlidir. Satıcı sitelerindeki "54–60 HRC" gibi çalışma sertliği aralıkları da normdan gelmez; üreticiden üreticiye değişir.
05
Hangi iş için hangisi
İki çelik de kesme, zımbalama, derin çekme ve ovalama takımlarında kullanılır. 1.2379 ayrıca makas bıçakları ve büküm kalıplarında anılır. Pratik ölçütler şunlardır:
- Çizimdeki kod. Çizimde 1.2379 yazıyorsa 1.2080'e geçmek kalıp sahibinin onayını gerektirir. Tersi de aynıdır.
- Mevcut seri. Aynı atölyede aynı kalite çalışıyorsa tekrar eden iş için aynı kodu sürdürmek, farklı davranış riskini azaltır.
- Eşdeğer arama. Eski katalogda AISI D2 görüyorsanız 1.2379'a, D3 görüyorsanız 1.2080'e bakın. Karşılıklar yakındır, birebir değildir; eşdeğerlik tablosu her satırın durumunu gösterir.
- Doğru aile. Bu iki çelik soğuk iş grubundadır. Sıcak iş kalıbı arıyorsanız soğuk iş çelikleri sayfası grubun sınırını gösterir.
JIS tarafında 1.2080 için SKD1 yakın eşdeğer olarak geçer. 1.2379 için ISO 4957 bir JIS karşılığı vermez. Piyasada SKD11 anılır, ama bileşimi farklıdır; birebir eşit kabul edilmemelidir.
06
Stok formları
1.2080 lama ve çubuk olarak sunulur. 1.2379'un sunulan formları kalite sayfasında listelidir. Lama ve çubuk ürün sayfaları form ayrıntısını verir. Stoktaki malzeme en ve boyda kesilir, yani ebatlanır; ölçü ve adedi teklif formuna yazarsınız. Talaşlı imalat, pah kırma, taşlama ve ısıl işlem yapmıyoruz; çelik stoktaki teslim durumuyla, ham gelir.
Kütle hesabında yoğunluk değeri kaynaktan kaynağa değişir. ISO 4957 Ek B.7, %12 kromlu çelikler için hesap değeri olarak 7,6 g/cm³ kullanır. Teklif için kesin kütle gerekiyorsa hesabı hangi yoğunlukla yaptığınızı yazın.
Teklif isterken şunları yazın:
- Kalite: EN adı ile W.Nr birlikte, örneğin X153CrMoV12 (1.2379).
- Norm: EN ISO 4957.
- Teslim durumu: tavlı (+A) ya da çizimde yazan durum.
- Form ve ölçü: lama için kalınlık ve en, çubuk için çap; boy.
- Adet ya da toplam kütle.
07
Karar tablosu
| Soru | 1.2379 | 1.2080 |
|---|---|---|
| Molibden ve vanadyum | var | yok |
| Karbon | %1,45–1,60 | %1,90–2,20 |
| Tavlı en çok sertlik | 255 HB | 248 HB |
| Norm testi | 1020 °C, hava, 61 HRC | 970 °C, yağ, 62 HRC |
| AISI yakın karşılık | D2 | D3 |
| JIS | norm vermez | SKD1 (yakın) |
| Stok formu | kalite sayfasında | lama, çubuk |
Çizim kodu yoksa ve bir kalıbı ilk kez kuruyorsanız, kalıbın tezgâhta çalışacağı sertlik ve soğutma ortamı kararı belirleyicidir. Bu iki kararı sertleştirmeyi yapacak işletmeyle netleştirin, sonra kodu yazın.
Sık yapılan dört hata:
- İki çeliğin test sertliğini (61 ve 62 HRC) doğrudan yarıştırmak. Test koşulları farklıdır.
- 1.2080 için 255 HB değerini norm değeri sanmak. Norm değeri 248 HB'dir.
- D2'yi 1.2379'un, D3'ü 1.2080'in birebir eşi saymak. Karşılıklar yakındır.
- Satıcı sitelerindeki çalışma sertliği aralığını garanti değeri gibi okumak. Normda böyle bir aralık yoktur.
Kaynaklar: EN ISO 4957 (ISO 4957:2018) bileşim, +A sertlik ve sertleştirme testi değerleri; ISO 4957 yeniden yayımı ve ČSN EN ISO 4957 yorumuyla karşılaştırıldı. AISI karşılıkları ASTM A681 sınıflandırmasına göre yakın eşdeğerdir.
08
Sık sorulan sorular
1.2080 neden 1.2379'dan daha az tercih ediliyor?
Bu bir piyasa gözlemidir; ölçülmüş bir oran yoktur. Normdan bildiğimiz fark şudur: 1.2379 molibden ve vanadyum içerir, 1.2080 içermez. Hangi kodun daha çok sipariş edildiği, kalıbın çizimine ve atölyenin alışkanlığına bağlıdır.
1.2080 ve 1.2379 aynı kalıpta birbirinin yerine kullanılır mı?
Bileşim ve sertleştirme koşulları farklı olduğu için otomatik olarak değiştirilemezler. Sertleştirme sıcaklığı, soğutma ortamı ve meneviş ayrı belirlenir. Değişiklik, kalıp sahibinin onayıyla ve sertleştirmeyi yapacak işletmeyle konuşularak yapılmalıdır.
D2 ve D3 hangi çeliklerdir?
AISI D grubu yüksek karbonlu, yüksek kromlu soğuk iş takım çelikleridir. D2, 1.2379'a; D3, 1.2080'e yakın karşılıktır. Bileşimleri birebir aynı değildir.
1.2080 hangi formlarda stokta?
Lama ve çubuk olarak. Ölçü ve adedi teklif formuna yazın; malzemeyi en ve boyda keseriz.
